Tot welke dikte kun je een boomstronk met de hand verwijderen?
Dat hangt af van de boomsoort, de grond en je conditie, maar als vuistregel werkt dit:
- Tot 15 cm stamdoorsnede: een paar uur werk. Struiken, coniferen en jonge fruitbomen vallen hieronder.
- 15 tot 30 cm: een flinke dag, soms twee. Goed te doen met het juiste gereedschap.
- Boven de 30 cm: met de hand wordt het zwaar en lang. De wortels zijn dik, het wortelgestel is breed en je moet een kuil graven waar je zelf in kunt staan.
Soorten met een penwortel, zoals eik en walnoot, zijn lastiger dan bomen die vooral breed en ondiep wortelen, zoals berk, spar en conifeer. Op losse zandgrond gaat het sneller dan in zware klei. En een stronk die al een paar jaar staat te verteren, komt makkelijker los dan een vers gezaagde.
Wees eerlijk tegen jezelf. Een dikke stronk van een oude beuk graaf je niet in een weekend uit, en een halve kuil laten liggen schiet niemand iets mee op.
Wat heb je nodig om een stronk uit te graven?
Je komt een eind met gewoon tuingereedschap, maar voor de wortels heb je iets nodig dat hakt.
- Een spade om de bovenlaag en de grond tussen de wortels weg te halen. Een Rooispade is dikker en zwaarder dan een gewone tuinspade en steekt dunne wortels in één keer door.
- Een hak voor de wortels. De Stobbenhak en de Rooihak zijn allebei uit één stuk gesmeed en gemaakt voor dit werk. Met hun steel van 105 cm sta je recht en zwaai je met kracht.
- Een Houweel als de grond hard of stenig is. De pikpunt breekt de grond open, het hakblad trekt hem los.
- Een Wortelhak, met aan de ene kant een bijl en aan de andere een hakblad, als je veel dikke wortels tegenkomt.
- Een koevoet of breekijzer om aan het eind te wrikken.
- Een emmer water en een oude borstel om aarde van de wortels te spoelen, zodat je ziet waar je hakt.
Een kettingzaag lijkt handig, maar zand en steentjes maken de ketting in een paar sneden bot. Werk je toch met een zaag, spoel en borstel de wortel dan eerst goed schoon.
Stap voor stap: zo graaf je een boomstronk uit
Zaag de stam niet vlak bij de grond af als je de stronk nog moet rooien. Laat een stuk van een meter of meer staan. Dat gebruik je later als hefboom.
- Graaf een sleuf rond de stronk, op zo'n 40 tot 60 cm van de stam. Zo kom je bij de zijwortels op een plek waar ze nog niet te dik zijn.
- Haal de grond tussen de wortels weg tot je ze goed vrij hebt liggen. Spoel ze schoon als ze vol zand of klei zitten.
- Hak de zijwortels door aan de buitenkant van de sleuf, en daarna nog een keer dicht bij de stronk. Het stuk ertussen haal je eruit, dan heb je ruimte om verder te graven.
- Werk rondom en ga steeds dieper. De meeste wortels van een tuinboom zitten in de bovenste 30 tot 50 cm.
- Duw tegen het staande stamstuk. Beweegt de stronk, dan zie je meteen welke wortel hem nog vasthoudt.
- Hak als laatste onder de stronk de penwortel of de laatste dikke wortels door.
Sla bij het hakken op de wortel, niet ernaast. Een blad dat in de grond op een steen slaat, krijgt een deuk. Ga met je voeten wijd staan en houd je benen buiten de lijn van de zwaai.
Hoe gebruik je een hefboom bij een boomstronk?
Wrikken spaart veel hakwerk. Het staande stamstuk werkt als hefboom: duw het heen en weer en de laatste wortels scheuren los of laten zien waar ze zitten.
Is er geen stamstuk meer, zet dan een koevoet onder de stronk met een blok hout of een stoeprand als steunpunt. De Koevoet rond Ø 22 mm is er in lengtes van 60 tot 120 cm. Hoe langer, hoe meer kracht je zet. Voor een tuinstronk is 100 of 120 cm prettig.
Forceer niet met een spade. Een spadesteel is gemaakt om grond te tillen, niet om een stronk van een paar honderd kilo omhoog te drukken. Daar breken stelen op.
Wanneer huur je beter een stronkenfrees?
Een stronkenfrees maalt de stronk tot zo'n 20 tot 30 cm onder het maaiveld weg tot houtsnippers. De wortels daaronder blijven zitten en verteren langzaam. Je kunt er in een paar uur meerdere stronken mee doen.
De frees is de betere keus als:
- de stamdoorsnede boven de 30 cm ligt;
- de stronk tegen een muur, schutting of leiding staat;
- je meerdere grote stronken hebt;
- je rug of knieën niet mee willen.
Handwerk blijft beter als je de hele stronk inclusief wortels weg wilt, bijvoorbeeld omdat je er een boom of een border terug wilt planten. Een frees laat de wortels zitten en die kunnen een nieuwe plant op dezelfde plek een paar jaar hinderen.
Graaf je diep of frees je bij de erfgrens of een oprit, kijk dan eerst waar kabels en leidingen liggen. Die liggen vaak minder diep dan je denkt.
Wat doe je met het gat na het verwijderen?
Laat het gat eerst een paar dagen open liggen en haal de losse wortelstukken eruit die je nog vindt. Vul het daarna in lagen met de uitgegraven grond, aangevuld met teelaarde. Trap elke laag aan.
Grond in een gevuld gat zakt nog maanden na. Vul daarom een paar centimeter hoger dan het maaiveld, of vul na een paar weken bij. Wil je er gras zaaien, wacht dan tot de grond niet meer zakt.
Gebruik geen houtsnippers van de stronk als vulling. Ze verteren, de grond zakt verder in, en bij het verteren onttrekken ze stikstof aan de grond.
Sommige soorten lopen weer uit vanaf achtergebleven wortels, zoals pruim, kers, populier, sering en robinia. Snijd die uitlopers steeds direct weg, dan geeft de wortel het na een seizoen of twee op. Coniferen, berk en de meeste naaldbomen lopen niet opnieuw uit.
Het hout van de stronk zelf is lastig te kloven omdat de vezels alle kanten op lopen. Hoe je gewoon stamhout klooft, lees je in ons artikel over haardhout kloven.
