Hoe lang moet de steel van een spade zijn?
Een te korte spade merk je pas na een uur, in je onderrug. Je buigt bij elke steek net iets te ver voorover. Een te lange spade is minder erg, maar je verliest kracht bij het afsteken omdat de greep te hoog zit.
De vuistregel: zet de spade rechtop naast je, blad op de grond. De greep hoort ongeveer ter hoogte van je heup of iets daarboven uit te komen. Bij de meeste spades van Krumpholz is de steel 75 of 85 cm, met daaronder een blad van rond de 30 cm. Daarmee kom je voor de meeste mensen goed uit.
- Tot ongeveer 1,70 m: een steel van 75 of 80 cm werkt prima.
- Van 1,70 tot 1,85 m: kies 85 cm, of een knopsteel van 95 cm.
- Boven 1,85 m: kijk naar de lange stelen van 90 tot 100 cm, zoals de Tuinspade met lange steel of de Engelse modellen op een stalen steel van 90 cm.
Let bij het vergelijken op de greep. Een knopsteel heeft geen dwarsstuk, dus die is bij hetzelfde model 10 cm langer: de Damesspade model 1376 heeft een T-greep op 85 cm en een knopsteel van 95 cm. In de hand komen ze ongeveer even hoog uit.
T-greep, D-greep of knopsteel: wat is het verschil?
De greep is vooral een kwestie van gevoel, maar elk type heeft een eigen sterke kant.
- T-greep: het klassieke Duitse model. Compact en licht, je hand ligt dwars op de steel en je kunt de spade makkelijk een kwartslag draaien om een kluit los te wrikken. Met dikke werkhandschoenen ligt hij wat smaller in de hand.
- D-greep: een gesloten handvat, zoals je het in Nederland en Engeland veel ziet. Je hand kan er niet af glijden en er is ruimte voor handschoenen. Prettig als je veel grond optilt en wegwerpt.
- Knopsteel: een lange steel met een knop aan het eind. Je pakt de steel waar het jou uitkomt, dus je werkt rechter. Fijn voor lange mensen en voor wie last heeft van de rug.
Twijfel je, neem dan de greep die je al gewend bent. Wie veertig jaar met een D-greep heeft gespit, went niet zomaar aan een T. Krumpholz levert veel modellen in alle drie de varianten, zodat je de greep los van het blad kunt kiezen.
Welke bladvorm heb je nodig?
Het blad bepaalt waar de spade goed in is. Voor gewoon tuinwerk heb je er één nodig, niet vier.
- Recht blad: de Tuinspade en de Spitspade. Voor omspitten, rechte kanten steken en plantgaten in gewone tuingrond. Dit is de spade waar je mee begint.
- Puntspade: het blad loopt uit in een punt. Die punt gaat makkelijker door harde, stenige of doorwortelde grond, omdat je kracht eerst op een klein stuk staal komt te staan.
- Verplantspade: smaller of hol blad, om struiken en vaste planten met kluit uit te steken. Handig in een volle border, waar een brede spade de buren beschadigt.
- SHARK spade: een puntig blad met een snijkant die zichzelf naslijpt. Gaat volgens de specificatie door wortels tot 1 cm en door stenige grond. Vooral zinvol bij oude borders, hagen en grond vol puin.
- Rooispade: smal en zwaar, om wortels door te steken en struiken te rooien.
Heb je een gewone zand- of kleituin zonder veel stenen, dan volstaat een rechte tuinspade. De speciale vormen zijn voor als je weet dat je er last van hebt.
Welke spade voor klei, zand of stenige grond?
Klei is zwaar en plakt. Je wilt een blad dat goed snijdt en niet te breed is, anders til je bij elke steek een flinke kluit. Een rechte spade met trede werkt hier goed, en in de herfst kun je grof spitten en de vorst de rest laten doen. Voor diepe sleuven in vaste klei is de Drainagespade gemaakt, met een smal blad van 40 bij 14 cm.
In zand gaat elke spade erin. Gewicht en greep zijn dan belangrijker dan de bladvorm, en een lichte spade is vaak de betere keuze.
In grond met stenen, puin of veel wortels loont een puntspade of een SHARK spade. Een recht blad stuit op elke steen en je voelt dat tot in je schouders.
Veen is licht en los. Daar hoef je weinig te spitten en is een verplantspade of een lichte damesspade genoeg voor het plantwerk.
Hoe zwaar mag een spade zijn?
Een volwaardige tuinspade van Krumpholz weegt 2,2 tot 2,4 kilo. Dat gewicht helpt: de spade zakt zelf de grond in en hij veert niet terug als je op een wortel stuit. Maar je tilt hem ook honderden keren op een middag op.
Damesspades zijn lichter gebouwd. De Borderspade weegt 1000 gram, de Damesverplantspade 1250 tot 1300 gram, de Damesspade Elke rond 1500 gram en de Damesspade model 1346 1740 gram. Ze hebben een kleiner blad en meestal een steel van 85 cm.
De naam is wat ongelukkig, want ze zijn er voor iedereen die liever lichter werkt: oudere tuiniers, mensen met schouder- of rugklachten, of wie vooral plantwerk doet in plaats van een moestuin omspit. Een kleiner blad betekent wel meer steken voor hetzelfde bed.
Ook lange mensen kunnen een damesspade nemen. Let dan op de steellengte: de knopsteelversies van 95 cm komen het hoogst uit.
Trede, steel en hoe lang een spade meegaat
Een trede is de omgezette rand boven op het blad waar je voet op staat. Bij harde grond zet je er je volle gewicht op zonder dat de rand in je schoenzool snijdt. Op klei en stenige grond is dat een groot verschil. Bijna alle spades van Krumpholz hebben een gesmede trede.
De steel is bij de meeste modellen van essenhout. Es is taai en veert een beetje mee, wat je polsen en ellebogen merken. De Engelse modellen hebben een stalen steel met een houten greep. Die is wat zwaarder, maar kan meer wrikwerk hebben.
Een spade die uit één stuk staal is gesmeed, gaat tientallen jaren mee als je hem schoonhoudt en af en toe bijslijpt. Breekt de steel, dan vervang je alleen de steel. Wil je weten waarom een gesmeed blad anders is dan een geperst blad, lees dan het stuk over gesmeed of geperst.
Snel kiezen: drie situaties
Eén spade voor een gewone tuin, gemiddelde lengte: de Tuinspade met T- of D-greep op 75 cm. Ben je wat langer, neem de knopsteel van 85 cm.
Lang, of last van de rug: de Tuinspade met lange steel op 90 of 100 cm, of een damesspade met knopsteel van 95 cm als je het lichter wilt.
Stenige of doorwortelde grond: de Puntspade of de SHARK spade. Voor wie die te zwaar vindt, is er de Dames-SHARK spade van 1450 tot 1500 gram.
Werk je vooral in borders tussen bestaande planten, dan heb je meer aan een lichte verplantspade dan aan een grote spitspade. En heb je maar een balkon of een paar plantenbakken, dan is een handspade of een plantschep genoeg. Een volwaardige spade is dan zonde van het geld en de ruimte in de schuur.
