Eerst kijken: wat voor wortel heeft het onkruid?
De aanpak hangt af van de wortel, niet van hoe het blad eruitziet. Grofweg heb je drie groepen.
- Penwortel: één dikke wortel die recht naar beneden gaat. Paardenbloem, ridderzuring, distel, weegbree. Blijft er een stuk wortel zitten, dan loopt het daaruit weer uit.
- Wortelstokken: wortels die horizontaal onder de grond doorlopen en op elk stukje een nieuwe plant maken. Zevenblad, kweekgras, heermoes. Dit is het lastigste onkruid.
- Eenjarig zaadonkruid: kleine, ondiepe wortels. Muur, kruiskruid, straatgras, kleine brandnetel. Die gaan na een jaar dood, maar zaaien zich royaal uit.
Voor de eerste groep wil je diep en smal steken. Voor de tweede groep wil je de grond los maken en de wortels er heel uit trekken. Voor de derde groep is schoffelen sneller en beter.
Paardenbloem met wortel en al uitsteken
Een paardenbloem heeft een penwortel die gerust 20 tot 30 cm diep gaat. Trek je aan het blad, dan breekt de wortel af en heb je over drie weken een nieuwe rozet.
Steek daarom schuin naast de plant een smalle steker de grond in, tot ver onder de kroon, en wrik de wortel omhoog terwijl je met je andere hand het blad vastpakt. Na een regenbui of nadat je de plek een avond van tevoren water hebt gegeven, komt de wortel veel makkelijker mee.
In het gazon werkt de Paardenbloemsteker goed: een smalle steker met korte greep die nauwelijks een gat achterlaat. Heb je er veel, of wil je niet steeds op je knieën, dan is de Paardenbloemtrekker handiger. Die draai je als een kurkentrekker om de wortel en trek je er met plant en al uit, staand aan een T-steel van 40 of 80 cm.
Strooi wat graszaad in het gaatje. Anders vult de volgende paardenbloem het op.
Ridderzuring en andere diepe penwortels
Ridderzuring is de zwaarste van de penwortels. De wortel is dik, vertakt soms en kan meer dan een halve meter diep gaan. Een handsteker is hier te kort.
Gebruik een steker met lange steel en trede, zoals de Zuringsteker met een T-steel van 90 cm. Steek hem verticaal naast de wortel, zet je voet op de trede en wip de wortel los. Dat lukt alleen goed als de grond vochtig is. Bij droge klei kun je beter een paar dagen wachten.
Steek de zuring uit voordat hij in zaad komt. Eén plant geeft duizenden zaden, en die blijven jarenlang kiemkrachtig in de grond.
Een hardnekkige oude zuring krijg je soms niet in één keer weg. Komt hij terug, steek hem dan opnieuw. Na twee of drie keer is de wortel uitgeput.
Zevenblad en kweekgras: wortelstokken volgen
Bij zevenblad en kweekgras moet je eerlijk zijn tegen jezelf: in één keer krijg je ze niet weg. Elk stukje wortelstok dat achterblijft, wordt een nieuwe plant.
De fout die veel mensen maken, is spitten met een spade. Daarmee hak je de wortelstokken in stukjes en verdeel je ze over het hele bed. Maak de grond liever los met een spitvork of woeltand en trek de witte wortelstokken er voorzichtig in hun geheel uit. Werk in vochtige grond, dan breken ze minder snel.
Tussen bestaande planten is de Zevenbladwieder gemaakt voor dit werk. Je haakt hem onder de wortels en trekt ze los zonder de wortels van je vaste planten mee te nemen. Hij is er met korte greep en met steel tot 140 cm.
Daarna komt het belangrijkste deel: volhouden. Trek elke nieuwe scheut uit zodra je hem ziet. Zonder blad kan de wortelstok geen energie maken en raakt hij uitgeput. Een plek die je een seizoen afdekt met karton en een dikke laag compost, helpt daarbij.
Onkruid tussen tegels verwijderen
In de voegen van terras en pad groeit vooral mos, gras en zaadonkruid, met hier en daar een paardenbloem. De wortels zitten in het zand tussen de tegels en komen er met een voegenkrabber goed uit.
De Voegenkrabber heeft een spitse en een verbrede kant, zodat je smalle en brede voegen met hetzelfde gereedschap doet. Met een steel van 75 of 140 cm werk je staand. Voor heel smalle voegen is een Voegenmes fijner.
Haal de voegen het liefst in het voorjaar uit, voordat het onkruid gaat bloeien. Veeg daarna het losse zand weg en vul de voegen opnieuw met voegzand. Hoe minder ruimte er in de voeg is, hoe minder er groeit.
Heet water of een onkruidbrander werkt ook op tegels, maar alleen bovengronds. Diepe wortels lopen weer uit. Azijn en zout zijn in Nederland niet toegestaan als onkruidbestrijder, en ze schaden de grond en planten naast het pad.
Wanneer steken en wanneer schoffelen?
Steken is gericht werk, plant voor plant. Dat doe je bij onkruid met een penwortel en bij losse exemplaren in het gazon of tussen vaste planten.
Schoffelen is oppervlaktewerk. Je snijdt het onkruid net onder de grond door en laat het liggen om te verdrogen. Bij kiemplantjes en eenjarig onkruid is dat veel sneller dan steken, en het werkt goed zolang je het bijhoudt.
De beste momenten voor schoffelen:
- Op een droge, liefst zonnige dag, zodat het afgesneden onkruid snel verdroogt.
- Als het onkruid nog klein is. Eén keer per week tien minuten is beter dan één keer per maand een middag.
- Voor de bloei, zodat er geen nieuw zaad bij komt.
Voor rijen in de moestuin is een Duwschoffel de klassieke keuze. In dicht beplante borders werkt een ronde schoffel of een kort handhakje beter. Bij zevenblad is schoffelen alleen zinvol als je het wekelijks volhoudt, zodat de plant nooit blad heeft.
Welk gereedschap heb je echt nodig?
Je hoeft niet het hele assortiment te kopen. Voor de meeste tuinen volstaan twee of drie stuks.
- Gazon met paardenbloemen: een Paardenbloemsteker of een Paardenbloemtrekker.
- Border en moestuin: een schoffel voor het zaadonkruid en een Onkruidsteker voor de penwortels.
- Zuring in weiland of grote tuin: een Zuringsteker met lange steel.
- Zevenblad of kweekgras: een spitvork om los te maken en een Zevenbladwieder om tussen planten te werken.
- Terras en pad: een Voegenkrabber.
Heb je een kleine tuin met vooral tegels en een paar bakken, dan is een voegenkrabber en een simpele handsteker genoeg. Een schoffel met lange steel heeft pas zin als je echt bedden hebt.
