Kloofbijl, kloofhamer of kloofwig: wat is het verschil?
Een kloofbijl is geen gewone bijl. Een hak- of bosbijl heeft een slanke kop die vezels doorsnijdt. Een kloofbijl heeft een brede wigvormige kop die het hout langs de vezel uit elkaar duwt. Met een gewone bijl in een blok slaan werkt wel, maar hij blijft vaak steken.
- Kloofbijl: de allrounder voor haardhout. De Kloofbijl Super heeft een kop van 1,1 of 2 kilo en een steel van 60 of 80 cm. De Kloofbijl met dubbele wig heeft twee ribben op de kop die het hout extra uit elkaar drukken.
- Kloofhamer: zwaarder, met een kop van rond 3,2 kilo op een steel van 90 cm. Meer kracht per slag, maar ook vermoeiender. De Kloofhamer handgesmeed is gemaakt voor dikke blokken en meterstukken. De achterkant is een slagvlak waarmee je een wig inslaat.
- Kloofwig: een stalen wig die je met een hamer in het hout drijft. Langzaam, maar het werkt bij blokken waar een bijl op afketst. Een spiraalkloofwig is gedraaid en scheurt taai hout makkelijker open.
Voor de meeste houtkachels en open haarden heb je alleen een kloofbijl nodig. Een kloofhamer en wiggen worden pas interessant als je zelf stammen zaagt.
Vers of droog hout kloven?
Kloof hout het liefst kort nadat het gezaagd is. De meeste loofhoutsoorten, zoals eik, beuk en es, splijten vers goed en voorspelbaar. Gekloofd hout droogt bovendien veel sneller dan ronde stammen, omdat er meer oppervlak vrij ligt. Laat je hele stammen een jaar liggen, dan zijn ze daarna vaak taaier en moet je ze alsnog kloven.
Al langer gedroogd hout heeft soms al scheuren aan de kopse kant. Die scheuren helpen: mik daar je slag op.
Vorst helpt ook. Bevroren hout splijt vaak met minder kracht, en veel mensen bewaren het kloofwerk daarom graag voor een koude winterdag.
Niet elke soort werkt even makkelijk mee. Eik, es en beuk gaan prima. Berk en els zijn licht en makkelijk. Haagbeuk, iep, wilg en populier zijn taai en draderig en vragen om een zwaardere kop of een wig. Bij knoesten en zijtakken kloof je eromheen, niet erdoorheen.
Hoe zwaar en hoe lang moet een kloofbijl zijn?
Gewicht en steellengte hangen samen met hoe groot je bent en hoe groot je blokken zijn.
- Kop van ongeveer 1 kilo, steel 60 cm: voor aanmaakhout, kleine blokken en wie nog weinig kloofwerk heeft gedaan. Goed te controleren, ook met een korte zwaai.
- Kop van 1,7 tot 2 kilo, steel 80 cm: het standaardformaat voor haardhout. Hier zit voor de meeste mensen de beste verhouding tussen kracht en vermoeidheid.
- Kop van ongeveer 3 kilo, steel 90 cm: kloofhamer, voor dikke blokken en meterstukken. Alleen zinvol als je er de kracht voor hebt en grote hoeveelheden kloof.
Bij de steel geldt: hoe langer, hoe meer snelheid de kop krijgt, maar hoe lastiger het is om precies te raken. Met 80 cm zitten de meeste volwassenen goed. Ben je kleiner dan ongeveer 1,65 m, of kloof je vooral dunne stukken, dan werkt een steel van 60 cm vaak prettiger. Een lichtere bijl die je goed richt, werkt beter dan een zware die je net niet onder controle hebt.
Krumpholz levert de kloofbijlen met een steel van essen of hickory. Hickory is wat zwaarder en heel taai. Beide doen het goed als je ze droog bewaart.
Hoe kloof je hout: houding en techniek
- Zet het blok op een stevig hakblok van ongeveer kniehoogte. Dan raakt de kop bij een misser het hakblok en niet de grond of je schenen.
- Zet je voeten op schouderbreedte, met het blok recht voor je. Sta zo dat de bijl het blok raakt op het moment dat de steel ongeveer horizontaal is.
- Pak de steel met beide handen vast, je onderste hand aan het eind.
- Breng de bijl recht boven je hoofd en laat je bovenste hand tijdens de slag naar beneden schuiven, naar je onderste hand.
- Buig door je knieën terwijl je slaat. Zo gaat de kop bij een misser richting grond en niet richting je benen.
- Laat het gewicht van de kop het werk doen. Hard drukken maakt het niet beter, wel minder nauwkeurig.
Mik op bestaande scheuren of net naast het midden. Grote blokken kloof je vanaf de rand: steeds een plak eraf, in plaats van meteen door het hart. Blijft de bijl steken, draai het blok dan om en sla met blok en al op het hakblok, of sla een wig in de spleet.
Werken met een kloofwig
Een wig zet je in een scheur aan de kopse kant of je tikt hem eerst met een paar lichte slagen vast. Daarna sla je hem met volle kracht in. Splijt het blok niet in één keer open, zet dan een tweede wig in de spleet die ontstaat.
Let op waarmee je slaat. Een gewone stalen kloofwig sla je niet met een stalen hamer of de achterkant van een bijl: staal op staal kan splinters laten wegschieten. Gebruik daarvoor een hamer van kunststof of hout, of kies een Kloofwig Safety. Die heeft een kunststof slagvlak, zodat je hem wel met een stalen slegel of de achterkant van een kloofhamer kunt inslaan.
Sla nooit met de achterkant van een gewone kloofbijl op een wig. De kop is daar niet voor gemaakt en kan uitscheuren of loskomen van de steel. De kloofbijl met slagkop en de kloofhamers zijn daar wel voor bedoeld.
Veilig hout kloven
- Draag stevige schoenen, het liefst met stalen neus, en een veiligheidsbril. Splinters en schors vliegen alle kanten op.
- Zorg dat er niemand binnen een paar meter staat, ook geen kinderen of honden. Een losgeschoten stuk hout kan ver komen.
- Werk op een vlakke, droge ondergrond zonder takken of losse stukken waar je over struikelt.
- Controleer voor je begint of de kop vast op de steel zit en of de steel geen scheuren heeft.
- Stop als je moe wordt. De meeste ongelukken gebeuren in het laatste half uur, als de nauwkeurigheid weg is.
Bewaar je bijl met een hoes over de snede. Sommige modellen hebben er een leren beschermer bij, zoals de Kloofbijl Super met leren beschermers.
Handmatig kloven of een houtklover?
Wie een paar kuub per winter stookt, heeft genoeg aan een goede kloofbijl. Het werk is goed te doen in een paar middagen en het houdt je warm.
Gaat het om tien kuub of meer, of heb je veel taaie soorten zoals iep en haagbeuk, dan is een gehuurde of gekochte hydraulische houtklover het overwegen waard. Ook dan heb je naast de machine nog een kloofbijl nodig voor aanmaakhout en kleinere stukken.
Een handig hulpmiddel bij grotere hoeveelheden is een sappie. Daarmee pak je blokken op en sleep je ze naar het hakblok zonder te bukken. De Sappie-kloofbijl Super combineert een kloofkop met zo'n punt aan de achterkant.
